Lê Chân – Người đặt tên cho thành phố “Hoa Phượng Đỏ”

Có những thành phố mang tên từ một dòng sông. Có những thành phố mang tên từ một ngọn núi. Nhưng Hải Phòng — thành phố này mang tên từ một người đàn bà.

Không phải ngẫu nhiên. Không phải trùng hợp. Đó là di sản mà gần hai ngàn năm trước, một người con gái vùng Đông Triều đã viết bằng chính cuộc đời mình xuống vùng đất sình lầy cửa sông Cấm — và gọi nó là An Biên, đặt theo tên làng quê đã bị lửa giặc thiêu rụi.

Từ ngọn lửa mà đi

Tô Định — tên của tên thái thú nhà Đông Hán đó — nghe đến giờ vẫn khiến người ta cảm thấy thứ gì đó cay trong cổ. Y không chỉ giết cha mẹ Lê Chân vì họ dám từ chối. Y đốt cả làng. Y tưởng rằng ngọn lửa sẽ dập tắt mọi thứ.

Nhưng ngọn lửa đó lại tạo ra một thứ khác: một người đàn bà không còn gì để mất — và vì vậy không còn gì để sợ.

Lê Chân không chạy lên rừng. Không trốn vào núi. Bà đi ngược lại — xuôi về phía Nam, hướng ra cửa biển, đến nơi mà đất còn chưa kịp thành hình. Nơi sóng và bùn còn đang tranh nhau từng tấc. Nơi chưa ai dám gọi là nhà.
Và bà gọi nó là nhà.

Người đàn bà dựng thành phố bằng tay không

Vùng đất An Biên mà Lê Chân chọn, theo dấu lịch sử, chính là khu vực cửa sông Cấm nơi Hải Phòng tọa lạc hôm nay. Không có gì ở đó ngoài nước mặn, sình lầy, và những người dân trốn chạy khỏi ách đô hộ của phương Bắc.

Bà không xây lâu đài. Bà đắp đê. Bà không phát lệnh. Bà cầm cuốc đứng chung với dân làng. Bà không chờ ai trao quyền. Bà tự trở thành người dẫn dắt — bằng uy tín của một người biết làm ruộng, biết chữa bệnh, và biết cầm kiếm.

Chiến lược “ngụ binh ư nông” của bà — biến người cày ruộng thành chiến binh, biến thuyền đánh cá thành chiến hạm — không phải sáng tạo ngẫu nhiên. Đó là tư duy của một người hiểu rằng muốn đánh giặc thì trước hết phải sống được. Muốn có đội quân thì trước hết phải có làng mạc. Muốn có lòng người thì trước hết phải có cơm no.

Và bà làm được tất cả những thứ đó.

Đặc biệt hơn, bà thành lập đội nữ binh tinh nhuệ — những người phụ nữ đã từng mất mát, đã từng bị nhục, đã từng nuốt nước mắt vào trong. Họ không chiến đấu vì lương thưởng. Họ chiến đấu vì thứ ngọn lửa mà không bao giờ tắt được trong ngực mình.

Nơi con sông Cấm trở thành “tử địa” của giặc Hán

Khi Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa tại Hát Môn năm 40 sau Công nguyên, Lê Chân không do dự. Bà đã chuẩn bị cho khoảnh khắc này từ nhiều năm trước — không phải bằng lời thề suông, mà bằng hàng nghìn chiến binh đã được luyện rèn, bằng một vùng căn cứ địa vững chắc, bằng toàn bộ hệ thống phòng thủ cửa biển mà bà đã nhẫn nại xây dựng từng ngày.

Hai Bà Trưng phong bà làm Trấn thủ Hải Môn, Trưởng quản quân cơ, thống lĩnh toàn vùng Đông Bắc. Không phải vì bà được ban ơn — mà vì không ai khác xứng đáng hơn bà ở nhiệm vụ đó.

Vùng cửa sông Cấm dưới tay bà trở thành tử địa. Quân Hán từ phương Bắc muốn tràn xuống đều phải qua cửa biển này. Và Lê Chân đứng ở đó chặn lại.

Kẻ thù không đánh được bà bằng gươm giáo

Năm 42 sau Công nguyên, nhà Hán cử Mã Viện sang — một lão tướng già dơ với đầy đủ mọi thứ chiến thuật bẩn thỉu mà một đế quốc đang tức tối có thể nghĩ ra.

Mã Viện không chỉ đánh bằng binh lực. Y đánh bằng tâm lý. Bằng mua chuộc. Bằng những thủ đoạn nhục mạ đội nữ binh để lung lay tinh thần. Lịch sử ghi lại những trang tối tăm về việc kẻ xâm lược đã dùng mọi sự đê hèn để đối phó với những người phụ nữ cầm vũ khí.

Lê Chân không khuất phục.

Nhưng chiến tranh thì tàn nhẫn. Lực lượng chênh lệch. Sau khi Hai Bà Trưng tuẫn tiết, quân khởi nghĩa dần tan vỡ. Lực lượng của bà bị cô lập dần. Trong trận đánh cuối cùng trên đỉnh núi Kim Quy, khi đã kiệt sức và mất đi những người đồng đội thân thiết nhất — bà chọn cái chết.

Không phải vì bà bị đánh bại. Mà vì bà không chịu bị bắt. Không chịu bị nhục. Không chịu để giặc biến cái kết của mình thành màn diễu võ dương oai của chúng.

Bà gieo mình xuống vực.

Và theo cách đó, bà bất tử.

Tại sao là hoa phượng đỏ?

Cây phượng vĩ có nguồn gốc từ Madagascar, do người Pháp đưa về trồng tại Hải Phòng từ cuối thế kỷ 19. Bà Lê Chân chưa bao giờ nhìn thấy hoa phượng. Giữa bà và loài hoa đó là gần hai ngàn năm.

Vậy tại sao người Hải Phòng lại chọn hoa phượng đỏ làm biểu tượng của mình — và gắn nó với linh hồn của nữ tướng Lê Chân?
Vì màu đỏ đó chính xác là màu mà Hải Phòng cần để nhớ về bà.

Không phải màu trắng của tro tàn. Không phải màu đen của đêm dài đô hộ. Mà là màu đỏ rực — màu của máu không uổng phí, màu của chiến bào đội nữ binh năm xưa, màu của một ngọn lửa bị đốt lên từ nỗi đau nhưng không bao giờ chỉ là sự đau đớn — mà là ý chí, là khí phách, là tình yêu với mảnh đất này đến mức không thể rời đi.

Hoa phượng nở vào tháng Năm — tháng của những kết thúc và những khởi đầu. Mỗi năm khi Hải Phòng rực đỏ một lần, người ta không chỉ thấy hoa. Người ta thấy lại một người đàn bà đứng ở cửa sông Cấm, mặt hướng ra biển, tay cầm gươm, lòng cầm cả một thành phố chưa có tên.

“Hải tần phòng thủ” — và tên gọi của một thành phố

Tên gọi Hải Phòng được rút ngắn từ cụm từ “Hải tần phòng thủ” — nhiệm vụ chiến lược mà Lê Chân được giao khi đặt nền móng phòng thủ vùng ven biển đầu thế kỷ 1.

Nghĩ mà xem — bao nhiêu thành phố trên thế giới mang trong tên mình nhiệm vụ của người sáng lập? Hải Phòng mang trong tên mình cả một sứ mệnh: phòng thủ vùng biển. Và người giao sứ mệnh đó, người thực thi sứ mệnh đó, người hiến cả cuộc đời cho sứ mệnh đó — là một người đàn bà từ làng An Biên, Đông Triều.

Lễ hội truyền thống Nữ tướng Lê Chân đã được công nhận là Di sản Văn hóa Phi Vật thể Quốc gia vào năm 2016. Hàng nghìn người dân thành phố Hoa Phượng Đỏ và du khách thập phương tề tựu về lễ hội hằng năm, thể hiện lòng thành kính với người nữ tướng được tôn vinh là “Thành hoàng” đất Cảng.

Bà vẫn đứng đó

Hôm nay, tượng đài Lê Chân đứng giữa lòng thành phố, mặt hướng ra biển Đông. Bên dưới tượng là dòng người đi qua mỗi ngày — người đi làm, người đi chơi, người đi học, người chẳng biết đang đi đâu. Ít ai dừng lại nhìn lâu.

Nhưng thành phố này nhớ bà theo cách riêng của nó — bằng cái tên gọi hằng ngày trên bản đồ, bằng màu đỏ rực của những tán cây phượng tháng Năm, bằng khí chất trung dũng quyết thắng đã ngấm vào từng người con của vùng đất cửa biển này qua bao thế hệ.
Lê Chân không xây được quốc gia. Nhưng bà xây được điều gì đó bền vững hơn nhiều — một linh hồn cho một vùng đất. Và linh hồn đó, hai ngàn năm sau, vẫn chưa tắt.

Mỗi khi hoa phượng đỏ bùng lên khắp phố phường Hải Phòng, đó không chỉ là hoa.

Đó là bà — vẫn đang cháy.

– Hải Phòng Review